Αναμνήσεις

Γράμμα 8

Από το βιβλίο "«Γράμματα σε Μία Νεαρή Φίλη»"

 Τι ομορφιά που υπάρχει σ’  ένα ποτάμι! Μια χώρα δίχως ένα πλούσιο και πλατύ ποτάμι, δεν είναι χώρα. Να κάθεσαι στην όχθη του ποταμού αφήνοντας τα νερά να κυλούν μπροστά σου κι εσύ να παρακολουθείς τους ελαφρούς κυματισμούς τους· ν' ακούς τον παφλασμό τους στην όχθη· να βλέπεις τα σχέδια που φτιάχνει ο άνεμος πάνω στο νερό· να βλέπεις τα χελιδόνια ν' αγγίζουν το νερό, και το νερό να παγιδεύει τα έντομα· και μακριά, απέναντι, στην άλλη άχθη, οι ανθρώπινες φωνές ή ο ήχος του φλάουτου που παίζει κάποιο αγόρι στην σιγαλιά της νύχτας, που ησυχάζει κάθε θόρυβο γύρω σου. Για κάποιο λόγο το νερό μοιάζει να σε εξαγνίζει, να καθαρίζει τη σκόνη από τις χθεσινές αναμνήσεις και να δίνει στο νου την ποιότητα της δικής του καθαρότητας, καθώς το νερό είναι από μόνο του καθαρό. Το ποτάμι δέχεται τα πάντα -υπόνομους, ψοφίμια, τις βρωμιές των πόλεων απ' όπου περνάει- και παρόλα αυτά καθαρίζει τον εαυτό του μέσα σε λίγα χιλιόμετρα· δέχεται τα πάντα παραμένοντας αυτό που είναι χωρίς να νοιάζεται για το καθαρό ή το ακάθαρτο ή να τα ξεχωρίζει. Μόνο οι γούρνες κι οι νερόλακκοι μολύνονται αμέσως, γιατί τα νερά τους δεν είναι ζωντανά, δεν κυλάνε όπως στα πλατιά, μυρωμένα, τρεχούμενα ποτάμια. Ο νους μας είναι νερόλακκος που βρωμίζει γρήγορα. Αυτή η μικρή γούρνα που τη λέμε «νου», κρίνει, ζυγίζει, αναλύει, αλλά παρόλα αυτά μένει πάντα μια μικρή λιμνούλα υπευθυνότητας.

   Η σκέψη έχει ρίζες, η ίδια η σκέψη είναι η ρίζα. Πρέπει ν' αντιδρά κανείς στα γεγονότα, αλλιώς είναι νεκρός· το πρόβλημα, όμως, είναι να φροντίζεις ώστε οι αντιδράσεις σου να μην απλώνουν τις ρίζες τους στο παρόν ή στο μέλλον. Η σκέψη δεν γίνεται να μην παρουσιάζεται, αλλά είναι ουσιαστικό να έχεις επίγνωσή της και να τελειώνεις μαζί της αμέσως. Το να σκέφτεσαι για τη σκέψη που έκανες, να την εξετάζεις, να τη στριφογυρίζεις, σημαίνει ότι την επεκτείνεις, της επιτρέπεις να ριζώσει. Είναι πολύ σημαντικό αυτό και πρέπει να το καταλάβεις. Το να κάθεσαι να βλέπεις πώς σκέφτεται ο νους για μια σκέψη είναι μία αντίδραση στο γεγονός που τη γέννησε. Αυτή η αντίδραση έχει θλίψη και λοιπά. Αν αρχίσεις: να νοιώθεις θλίψη, να σκέφτεσαι ότι το ίδιο μπορεί να ξανασυμβεί στο μέλλον, να μετράς τις μέρες κ.λπ. τότε αφήνεις τη σκέψη που έχει σχέση με το γεγονός που συνέβη να ριζώσει. Ο νους, λοιπόν, δημιουργεί ρίζες κι ύστερα το πώς θα τις ξεριζώσεις γίνεται άλλο ένα πρόβλημα, άλλη μια ιδέα. Το να σκέφτεσαι το μέλλον, είναι το να έχεις ρίζες στο έδαφος της ανασφάλειας. 

   Για να είσαι πραγματικά μόνη, χωρίς χθεσινές αναμνήσεις και προβλήματα, αλλά μόνη κι ευτυχισμένη, για να είσαι μόνη χωρίς κανέναν εσωτερικό ή εξωτερικό εξαναγκασμό, πρέπει να μην αφήνεις το μυαλό ν' ανακατεύεται. Να είσαι μόνη. Να έχεις ένα αίσθημα αγάπης για τα δέντρα, προστατευτικότητας, και να 'σαι πάλι μόνη. Χάνουμε τα αισθήματά μας για τα δέντρα όπως χάνουμε και την αγάπη για τον άνθρωπο. Αν δεν μπορούμε ν' αγαπάμε τη φύση, δεν μπορούμε ν' αγαπάμε τον άνθρωπο. Οι θεοί μας έχουν γίνει τόσο μικροί κι ασήμαντοι, όπως και η αγάπη μας. Ζούμε μέσα στη μετριότητα, αλλά υπάρχουν τα δέντρα, οι ανοιχτοί ουρανοί και τα ανεξάντλητα πλούτη της γης.

   Πρέπει να 'χεις έναν καθαρό νου, έναν ελεύθερο αδέσμευτο νου. Αυτό είναι ουσιαστικό, γιατί δεν μπορεί να έχεις έναν καθαρό, διεισδυτικό νου, αν υπάρχει οποιοδήποτε είδος φόβου. Ο φόβος θολώνει το νου. Αν ο νους δεν αντιμετωπίσει μόνος του τα προβλήματα που έχει φτιάξει ο ίδιος, τότε δεν είναι καθαρός και βαθύς νους. Το ν' αντιμετωπίσει τις ιδιομορφίες του, να έχει επίγνωση τι τον παρακινεί βαθιά κι εσωτερικά, ν' αναγνωρίζει όλα αυτά χωρίς καμιά αντίσταση, σημαίνει ότι είναι ένας βαθύς και καθαρός νους. Μόνον τότε μπορεί κανείς να έχει έναν ευαίσθητο νου κι όχι απλώς έναν κοφτερό νου. Ο ευαίσθητος νους είναι αργός, διστακτικός· δεν είναι ένας νους που συμπεραίνει, κρίνει ή διατυπώνει θεωρίες. Η ευαισθησία αυτή είναι ουσιαστική. Ο νους πρέπει να ξέρει ν' ακούει και να περιμένει. Να ψαρεύει στα βαθιά. Η ευαισθησία δεν είναι κάτι που θ' αποκτηθεί στο τέλος, είναι μια ιδιότητα του νου που πρέπει να υπάρχει από την πρώτη στιγμή. Μπορείς να την έχεις, αρκεί να της δώσεις μια πραγματική και βαθιά ευκαιρία ν' ανθίσει. Μπορεί να πάει κανείς σε βάθος και να κατανοήσει, μόνο όταν ερευνά το άγνωστο· δεν δέχεται τίποτα σαν δεδομένο· δεν κάνει υποθέσεις για οτιδήποτε και είναι ελεύθερος να ανακαλύπτει. Αλλιώς, μένει στην επιφάνεια. Εκείνο που έχει σημασία δεν είναι ν' αποδείξεις αν μια άποψη είναι σωστή ή λάθος, αλλά ν' ανακαλύψεις την αλήθεια.

   Μπορεί να δει κανείς τη σημασία της αλλαγής ή την αλήθεια της αλλαγής μόνο όταν υπάρχει «αυτό που πραγματικά είναι». «Αυτό που πραγματικά είναι», δεν είναι διαφορετικό από εκείνον που το σκέφτεται. Εκείνος που σκέφτεται είναι ακριβώς «αυτό που πραγματικά είναι»· εκείνος που σκέφτεται δεν είναι κάτι χωριστό από «αυτό που πραγματικά είναι».

   Δεν είναι δυνατόν να έχει κανείς γαλήνη, αν θέλει ή ελπίζει οτιδήποτε για το μέλλον. Το παραμικρό να θελήσεις κουβαλάει πίσω του βάσανα και η ζωή, γενικά, είναι γεμάτη από «θέλω»· ακόμα και μόνο ένα πράγμα να θέλεις, σε οδηγεί σε ατέλειωτο μαρτύριο. Για να ελευθερώσει ο νους τον εαυτό του από τούτο το ένα που θέλει, ακόμα και για να δει μόνο ετούτη την επιθυμία, χρειάζεται προσοχή κι αυτό είναι πολύ σοβαρή δουλειά. Όταν την ανακαλύψεις, μην την αφήσεις να σου γίνει πρόβλημα. Όταν παρατείνεις ένα πρόβλημα, το αφήνεις να ριζώσει. Μην τ' αφήνεις να ριζώσει. Εκείνο που επιθυμούμε, είναι αυτό -και μόνο αυτό- που φέρνει πόνο. Αυτό σκοτεινιάζει τη ζωή, φέρνει απογοήτευση, πόνο. Να 'χεις απλώς επίγνωση του πράγματος που επιθυμείς και να το αντιμετωπίζεις με απλότητα.

Γράμμα 7

Από το βιβλίο "«Γράμματα σε Μία Νεαρή Φίλη»"

   Τα βουνά πρέπει να είναι μόνα τους. Είναι υπέροχο να βρέχει ανάμεσα στα βουνά και η βροχή να πέφτει στη γαλήνια λίμνη. Πώς μυρίζει η γη όταν βρέχει κι ύστερα τα βατράχια που αρχίζουν να φωνάζουν! Στα τροπικά μέρη υπάρχει μια παράξενη γοητεία όταν βρέχει. Τα πάντα ξεπλένονται· καθαρίζουν τα φύλλα από τη σκόνη· ζωντανεύουν τα ποτάμια κι ακούγεται ο θόρυβος των νερών που τρέχουν. Τα δέντρα βγάζουν πράσινα βλαστάρια κι εκεί όπου υπήρχε πριν γυμνή γη βλέπεις φρέσκο άγριο γρασίδι· χιλιάδες έντομα βγαίνουν από παντού και δροσίζεται η καψαλισμένη γη που δείχνει ευχαριστημένη και γαλήνια. Ο ήλιος μοιάζει να έχει χάσει τη διαπεραστική του ικανότητα και το χώμα έχει πρασινίσει· ένας τόπος ομορφιάς και αφθονίας. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να φτιάχνουν μόνοι τους τη μιζέρια τους, αλλά η γη είναι και πάλι πλούσια και υπάρχει κάτι μαγευτικό στον αέρα.

   Είναι παράξενο πόσοι πολλοί άνθρωποι επιθυμούν αναγνώριση και επαίνους· ν' αναγνωριστούν σαν μεγάλοι ποιητές ή φιλόσοφοι, κάτι που να δυναμώνει το εγώ τους. Αυτό δίνει μεγάλη ικανοποίηση, αλλά έχει πολύ μικρή σημασία. Η αναγνώριση φουσκώνει τη ματαιοδοξία κάποιου κι ίσως και την τσέπη του· ε, και μετά τι; Τον ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους, αλλά αυτό το ξεχώρισμα γεννάει τα δικά του τα προβλήματα που όλο κι αυξάνουν. Παρόλο που η αναγνώριση δίνει ικανοποίηση δεν είναι αυτοσκοπός. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι είναι παγιδευμένοι στη λαχτάρα για αναγνώριση, για εκπλήρωση, για να πετύχουν. Και τότε  η αποτυχία, που πάει παρέα με τη δυστυχία, είναι αναπόφευκτη. Η ουσία είναι να ελευθερωθεί κανείς και από την επιτυχία και από την αποτυχία. Από την πρώτη στιγμή να μη νοιάζεται για αποτέλεσμα, να κάνει εκείνο που αγαπά κι η αγάπη δεν ξέρει από τιμωρία ή ανταμοιβή. Αυτό είναι πραγματικά κάτι πολύ απλό όταν υπάρχει αγάπη.

   Πόσο λίγη προσοχή δίνουμε για να παρατηρήσουμε και να μελετήσουμε τα πράγματα που μας αφορούν. Είμαστε τόσο εγωκεντρικοί, τόσο απασχολημένοι με τις ανησυχίες μας και με τα προσωπικά μας συμφέροντα, που δεν έχουμε καιρό να παρατηρήσουμε και να καταλάβουμε. Έτσι που είμαστε απασχολημένοι, ο νους μας γίνεται νωθρός και κουρασμένος, καταπιεσμένος και γεμάτος θλίψη, κι απ' αυτή τη θλίψη είναι που προσπαθούμε να ξεφύγουμε. Όσο θα δρα το εγώ, θα υπάρχει αναπόφευκτα η κούραση, η νωθρότητα και η καταπίεση. Οι άνθρωποι είναι παγιδευμένοι σε μια τρελή κούρσα, στον πόνο μιας εγωκεντρικής θλίψης. Αυτή η θλίψη είναι αποτέλεσμα βαθιάς απερισκεψίας. Εκείνοι που ζουν με περίσκεψη και άγρυπνη προσοχή είναι ελεύθεροι από θλίψη.

Γράμμα 6

Από το βιβλίο "«Γράμματα σε Μία Νεαρή Φίλη»"

   Πόσο καθαρός είναι ο γαλάζιος ουρανός· απέραντος, άχρονος, άπειρος. Η απόσταση και ο χώρος είναι γεννήματα του νου· το «εδώ» και το «εκεί» πρακτικά είναι γεγονός, αλλά η παρόρμηση της επιθυμίας τα μεταμορφώνει σε ψυχολογικούς  παράγοντες. Ο νους είναι ένα παράξενο φαινόμενο. Τρομερά πολύπλοκος κι όμως στην ουσία απλός. Έχει γίνει πολύπλοκος από τις πολλές έντονες ψυχολογικές παρορμήσεις. Αυτές είναι η αιτία της σύγκρουσης και του πόνου· η αντίσταση και η απληστία. Είναι επίπονη δουλειά να έχεις επίγνωση όλων αυτών και να τα αφήνεις να περνάνε χωρίς να μπλέκεσαι μαζί τους. Η ζωή είναι ένα τεράστιο ποτάμι που κυλάει. Ο νους πιάνει στο δίχτυ του πολλά απ' αυτά που υπάρχουν στο ποτάμι· ξεδιαλέγει και κρατάει. Θα 'πρεπε να μην υπάρχει δίχτυ. Το δίχτυ είναι φτιαγμένο από το χρόνο και το χώρο και αυτό είναι που δημιουργεί το «εδώ» και το «εκεί»· την ευτυχία και τη δυστυχία.

   Η περηφάνια είναι παράξενο πράγμα. Η περηφάνια για μεγάλα και για μικρά πράγματα· περηφάνια για τα υπάρχοντά μας, για τα επιτεύγματά μας, για τις αρετές μας, περηφάνια για τη φυλή μας, το όνομα και την οικογένειά μας· για ικανότητες, για εμφάνιση, για γνώσεις. Όλα αυτά τα κάνουμε τροφή της περηφάνιας μας ή καταφεύγουμε στην ταπεινοφροσύνη. Η ταπεινοφροσύνη δεν είναι το αντίθετο της περηφάνιας, είναι και πάλι περηφάνια που την έχουν βαφτίσει ταπεινοφροσύνη· η συνειδητή ταπεινοφροσύνη είναι μια μορφή περηφάνιας. Ο νους πρέπει να είναι κάτι. Αγωνίζεται συνέχεια να είναι ετούτο ή εκείνο· ποτέ δεν μπορεί να είναι τίποτα. Αν πάλι, το να είναι τίποτα είναι μια καινούργια εμπειρία, πρέπει να τη ζήσει κι αυτή την εμπειρία, και η ίδια η προσπάθεια να μείνει ακίνητος γίνεται άλλο ένα απόκτημα. Ο νους πρέπει να πάει πέρα από κάθε μορφή προσπάθειας, μόνο τότε…

   Οι μέρες μας είναι τόσο άδειες, αν και παραγεμισμένες με κάθε είδους δραστηριότητα: δουλειές, θεωρητικολογίες, διαλογισμό, χαρές και θλίψεις. Παρόλ’ αυτά οι ζωές μας είναι άδειες. Ξεγύμνωσε έναν άνθρωπο από τη θέση που έχει, την εξουσία ή τα λεφτά του και τι θ’ απομείνει; Εξωτερικά υπάρχει όλη αυτή η επίδειξη, αλλά μέσα του είναι άδειος και ρηχός. Δεν μπορεί κανένας να τα 'χει και τα δύο, τον εσωτερικό και τον εξωτερικό πλούτο. Η εσωτερική πληρότητα έχει πολύ μεγαλύτερο βάρος από την εξωτερική. Μπορεί κάποιον να τον ληστέψουν, μπορεί εξωτερικά γεγονότα να γκρεμίσουν ό,τι έχει προσεκτικά χτιστεί, αλλά ο εσωτερικός πλούτος είναι άφθαρτος, τίποτα δεν μπορεί να τον αγγίξει, γιατί δεν έχει φτιαχτεί από το νου.

   Η επιθυμία για εκπλήρωση είναι πολύ δυνατή μέσα στους ανθρώπους και την επιδιώκουν με κάθε τίμημα. Η κάθε είδους και με κάθε τρόπο εκπλήρωση στηρίζει τη ζωή των ανθρώπων· αν αποτύχουν να εκπληρώσουν ετούτο, τότε προσπαθούν το άλλο. Αλλά υπάρχει πραγματικά εκπλήρωση; Μια εκπλήρωση μπορεί να φέρει κάποια ικανοποίηση, αλλά η ικανοποίηση σβήνει γρήγορα και βγαίνουμε πάλι στο κυνήγι. Ολόκληρο το πρόβλημα της εκπλήρωσης τελειώνει όταν κατανοήσει κανείς την επιθυμία. Η επιθυμία είναι προσπάθεια να γίνει, να είναι κανείς κάτι· κι όταν πάψει η προσπάθεια να γίνεις κάτι, ο αγώνας για εκπλήρωση εξαφανίζεται.

Γράμμα 5

Από το βιβλίο "«Γράμματα σε Μία Νεαρή Φίλη»"

 Χθες τ' απόγευμα άρχισε να βρέχει και το βράδυ έκανε κατακλυσμό. Δεν έχω ξαναδεί τέτοιο πράγμα. Ήταν σαν ν' άνοιξαν οι ουρανοί. Υπήρχε μαζί και μια εκπληκτική σιωπή. Η σιωπή ενός όγκου, ενός τεράστιου όγκου που έπεφτε στη γη.

   Είναι πάντα δύσκολο να κρατηθεί κανείς απλός και καθαρός. Οι άνθρωποι λατρεύουν την επιτυχία, τον σπουδαιότερο, τον καλύτερο· τα κολοσσιαία υπερκτίρια, τα υπεραυτοκίνητα, τα υπεραεροπλάνα και τους υπεράνθρωπους. Δεν είναι οι επιτυχημένοι άνθρωποι εκείνοι που μπορούν να χτίσουν έναν καινούργιο κόσμο. Για να είσαι πραγματικός επαναστάτης χρειάζεται ολοκληρωτική αλλαγή της καρδιάς και του νου· και πόσο λίγοι είναι εκείνοι που θέλουν να ελευθερώσουν τους εαυτούς τους! Μπορεί να κόψει κανείς τις επιφανειακές ρίζες· αλλά το να κόψει τις βαθιές ρίζες που τρέφουν τη μετριότητα, την επιτυχία, χρειάζεται κάτι παραπάνω από λέξεις, μεθόδους, εξαναγκασμούς. Οι πραγματικοί χτίστες είναι λίγοι· οι υπόλοιποι ματαιοπονούν.

   Περνάει κανείς όλη του τη ζωή συγκρίνοντας τον εαυτό του με κάποιον άλλον, με το τι είναι και το τι θα έπρεπε να ήταν, με κάποιον που είναι πιο τυχερός. Αυτή η σύγκριση πραγματικά σκοτώνει. Η σύγκριση είναι κάτι εξευτελιστικό, διαστρεβλώνει τον τρόπο που βλέπει κανείς τα πράγματα. Και μεγαλώνουμε μέσα στη σύγκριση. Όλη μας η εκπαίδευση βασίζεται σ' αυτήν, όπως και σλη μας η παιδεία. Έτσι υπάρχει μια αδιάκοπη πάλη να γίνει κανείς κάτι διαφορετικό απ' αυτό που είναι. Η κατανόηση αυτού που κανείς είναι φέρνει στην επιφάνεια δημιουργικότητα, αλλά η σύγκριση τρέφει την ανταγωνιστικότητα· τη σκληρότητα· τη φιλοδοξία, που νομίζουμε ότι φέρνουν πρόοδο. Η πρόοδος μέχρι σήμερα έχει οδηγήσει μόνο σε σκληρότερους πολέμους και σε τέτοια αθλιότητα που δεν είχε γνωρίσει ποτέ ο κόσμος μέχρι τώρα. Αληθινή εκπαίδευση είναι ν' αναθρέφεις παιδιά χωρίς σύγκριση.

   Φαίνεται παράξενο να γράφει κανείς όσα μοιάζουν να είναι περιττά. Ό,τι έχει σημασία είναι εδώ, ενώ εσύ βρίσκεσαι αλλού. Το ίδιο συμβαίνει με καθετί το αληθινό: είναι τόσο περιττό να μιλάς ή να γράφεις γι' αυτό· και η ίδια η πράξη να γράφεις ή να μιλάς γι’ αυτό είναι που το διαστρεβλώνει, που το καταστρέφει. Λέγονται τόσα πολλά που βρίσκονται μακριά από το αληθινό. Αυτή η έντονη παρόρμηση για εκπλήρωση - ταπεινών ή μεγαλεπήβολων πόθων - καίει πάρα πολλούς ανθρώπους! Η παρόρμηση μπορεί να ικανοποιηθεί με τον ένα ή τον άλλον τρόπο κι από τη στιγμή που θα ικανοποιηθεί, καθετί βαθύτερο σβήνει. Αυτό δεν είναι που συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις; Η εκπλήρωση των επιθυμιών είναι πολύ μικρή υπόθεση, όσο ευχάριστη κι αν είναι· αλλά μαζί με την εκπλήρωσή τους, καθώς συνεχίζουν να ικανοποιούνται από μόνες τους, αρχίζει για τα καλά η ρουτίνα και η βαρεμάρα και τότε η ουσία σβήνει. Εκείνο που πρέπει να μείνει είναι η ουσία· και το εκπληκτικό είναι ότι η ουσία μένει όταν δεν υπάρχει καμιά σκέψη για εκπλήρωση, αλλά μόνο το να βλέπεις τα πράγματα όπως είναι.

   Μένουμε τόσο σπάνια μόνοι· είμαστε πάντοτε με άλλους ανθρώπους, με σκέψεις που μας πλημμυρίζουν, με ελπίδες που δεν έχουν εκπληρωθεί ή πρόκειται να εκπληρωθούν, με αναμνήσεις. Είναι ουσιαστικό να μένει ο άνθρωπος μόνος του για να μπορεί να είναι ανεπηρέαστος ώστε να συμβεί κάτι αμόλυντο. Φαίνεται πως γι' αυτή τη μοναχικότητα δεν υπάρχει καιρός· έχουμε τόσα πολλά πράγματα να κάνουμε, έχουμε τόσες πολλές ευθύνες και πάει λέγοντας. Είναι αναγκαίο να μάθει κανείς να μένει ήσυχος· να κλείνεται σε κάποιο δωμάτιο και ν' αφήνει το νου ν' αναπαυθεί. Η αγάπη είναι μέρος αυτής της μοναχικότητας. Το να είσαι απλός, καθαρός κι εσωτερικά ήσυχος, σημαίνει ότι έχεις εκείνη τη φλόγα.

   Μπορεί να μην είναι εύκολο, αλλά όσο πιο πολλά ζητάει κανείς από τη ζωή τόσο πιο φριχτή και οδυνηρή γίνεται. Δεν είναι εύκολο να ζεις απλά, χωρίς διαθέσεις και απαιτήσεις που ν' αλλάζουν, να ζεις ανεπηρέαστα όταν όλοι και όλα προσπαθούν να σ’ επηρεάσουν· χωρίς όμως μια ήσυχη ζωή σε βάθος, όλα είναι μάταια.

Γράμμα 4

Από το βιβλίο "«Γράμματα σε Μία Νεαρή Φίλη»"

Είναι παράξενο το πόσο ευάλωτος είναι κανείς στην ατμόσφαιρα που υπάρχει γύρω του· χρειάζεται να νιώθει γύρω του μια φιλική ένταση, μια θερμή προσοχή για ν’ ανθίσει ελεύθερα και φυσικά. Είναι πολύ λίγοι εκείνοι που δημιουργούν αυτή την ατμόσφαιρα, ενώ οι περισσότεροι είναι κατσιασμένοι ψυχολογικά και σωματικά. Μου έχει κάνει πολλή εντύπωση που επέζησες χωρίς να διαστρεβλωθείς από εκείνη την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα όπου βρισκόσουν. Μπορεί να δει κανείς γιατί δεν καταστράφηκες ολοκληρωτικά, δεν λερώθηκες, δεν διαστρεβλώθηκες: εξωτερικά προσαρμόστηκες όσο πιο γρήγορα γινόταν και μέσα σου έβαλες τον εαυτό σου να κοιμηθεί. Αυτή η εσωτερική «αναισθησία» είναι που σ' έσωσε. Αν είχες επιτρέψει στον εαυτό σου να είναι ευαίσθητος, αν ήσουν μέσα σου ξύπνια, δεν θα μπορούσες ν' αντέξεις κι έτσι θα ήσουν σε σύγκρουση με την ατμόσφαιρα γύρω σου και θα κατέρρεες, θα σημαδευόσουν. Τώρα που είσαι μέσα σου ξύπνια και ξεκάθαρη δεν είσαι σε σύγκρουση με την ατμόσφαιρα. Αυτή η σύγκρουση είναι που φέρνει τη διαστρέβλωση. Αν τώρα, είσαι πάντα ξύπνια και σε εγρήγορση μέσα σου κι αν εναρμονίζεσαι με όσα συμβαίνουν εξωτερικά, δεν θα πληγωθείς ποτέ. 

   Τα υποκατάστατα μαραίνονται γρήγορα. Μπορεί κανείς ν' αναζητά την υλική ευχαρίστηση ακόμα κι όταν ζει με πολύ λίγα πράγματα. Η επιθυμία για δύναμη, σε κάθε της μορφή -η δύναμη του ασκητή, η δύναμη του μεγάλου κεφαλαιούχου ή του πολιτικού ή του Πάπα- είναι επιθυμία για υλική ευχαρίστηση. Η δίψα κάποιου για δύναμη, για εξουσία, τον κάνει αδίστακτο και θρέφει συνεχώς το εγώ του· η αυτοεπεκτεινόμενη επιθετικότητα είναι στην ουσία υλική ευχαρίστηση. Η ταπεινοφροσύνη είναι απλότητα, αλλά η καλλιεργημένη ταπεινοφροσύνη είναι μια άλλη μορφή υλικής ευχαρίστησης.

   Πολύ λίγοι έχουν επίγνωση των αλλαγών που γίνονται μέσα τους, των πισωγυρισμάτων, των συγκρούσεων και των παραμορφώσεων. Ακόμα κι όταν έχουν επίγνωση, προσπαθούν να τις παραμερίσουν ή να τρέξουν μακριά τους. Μην το κάνεις αυτό. Δεν νομίζω πως θα το κάνεις, αλλά υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να ζει κανείς τις σκέψεις του και τα συναισθήματά του με περισσότερη ένταση απ' όση χρειάζεται. Πρέπει κανείς να έχει επίγνωση των σκέψεων και των συναισθημάτων του, χωρίς ανησυχία, χωρίς πίεση. Η αληθινή επανάσταση στη ζωή σου έγινε· θα πρέπει τώρα να έχεις βαθιά επίγνωση των σκέψεων και των συναισθημάτων σου. Άφησέ τα να βγουν έξω, μην τα ελέγχεις, μην τα συγκρατείς. Άφησέ να ξεχυθούν, τόσο τα ειρηνικά όσο και τα βίαια, αλλά να 'χεις επίγνωσή τους.

   Ασχολήσου με το τι είναι οι επιθυμίες σου, αν έχεις καμιά. Ο κόσμος είναι ωραίος και κάνουμε τα πάντα ν' απομακρυνθούμε απ' αυτόν, μέσα από λατρείες, προσευχές, μέσα από τις «αγάπες» και τους φόβους μας.

   Δεν ξέρουμε αν είμαστε πλούσιοι ή φτωχοί, δεν έχουμε πάει ποτέ βαθιά μέσα μας ώστε ν' ανακαλύψουμε «αυτό που πραγματικά είμαστε». Ζούμε στην επιφάνεια, ικανοποιημένοι με τόσο λίγα και γινόμαστε ευτυχισμένοι ή δυστυχισμένοι από κάτι μικροπράγματα. Τ' ασήμαντα μυαλά μας έχουν ασήμαντα προβλήματα και δίνουν ασήμαντες απαντήσεις, κι έτσι περνούν οι μέρες μας. Δεν αγαπάμε, κι όταν το κάνουμε, γίνεται πάντα με φόβους και απογοητεύσεις, με λαχτάρα και θλίψη.

   Σκεπτόμουν πόσο σπουδαίο είναι να είναι κανείς αγνός, να έχει έναν αγνό νου. Οι εμπειρίες είναι αναπόφευκτες, ίσως αναγκαίες· η ζωή είναι μια σειρά από εμπειρίες, αλλά δεν χρειάζεται να φορτώνεται ο νους με τις δικές του συσσωρευμένες απαιτήσεις, μπορεί να σβήνει κάθε εμπειρία και να διατηρεί τον εαυτό του αγνό, ανάλαφρο. Αυτό είναι σημαντικό γιατί δεν μπορεί αλλιώς ο νους να είναι φρέσκος, ξύπνιος και ευκίνητος. Το πρόβλημα δεν είναι «πώς» θα διατηρήσουμε το νου ευκίνητο· το «πώς» σημαίνει αναζήτηση μιας μεθόδου και ο νους δεν μπορεί ποτέ να γίνει αγνός με κάποια μέθοδο· μπορεί να γίνει μεθοδικός αλλά ποτέ αγνός, δημιουργικός.

“ Ευτυχισμένος είναι ο άνθρωπος που δεν είναι τίποτα „
© 2013 Krishnamurti Library of Athens, all rights reserved.